Speed up, μίστερ Γκιούλιβερ!
Μεταίχμιο, 2004


Παρουσίαση :


Oύτε μια μινιμαλιστική προσέγγιση που να εντυπωσιάσει τον αναγνώστη - λογοτεχνική απεικόνιση του σύγχρονου αδιέξοδου, ούτε μια - ας πούμε - στρατευμένη ή επιστημονικοφανής ανάλυση των όσων συμβαίνουν στις μέρες μας και στον καιρό μας
Ένα είδος ενδοστρέφειας χαρακτηρίζει όλο και περισσότερο το σύγχρονο μυθιστόρημα σαν οι μοίρες εκάστου να είναι προκαθορισμένες και να μη μένει άλλο περιθώριο από την ναρκισσευόμενη, απεικόνιση του ατομικού πάθους. Μια μινιμαλιστική προσέγγιση του αδιέξοδου εκάστου προσφέρει λύτρωση σε συγκεκριμμένες κατηγορίες του κοινού, λειτουργώντας σήμερα επιλεκτικά κι ωστόσο επιδιώκοντας μιαν συγκίνηση ανάλογη μ' αυτή που το λαϊκό αισθηματικό μυθιστόρημα προσφέρει στο κοινό του. Ο στόχος δεν είναι πια το μεγάλο κοινό αλλα συγκεκριμένα στρώματα του πληθυσμού με την ιδιαίτερή τους "κουλτούρα". Υπόθεση, ψυχολογικής συνομοταξίας, η λογοτεχνία δεν βάζει πια το άτομο μπροστά σε επιλογές, δεν είναι ο μοχλός μιας συλλογικής επίγνωσης – χαϊδεύει την αίσθηση της αδυναμίας μπροστά στο βάρος των δυνάμεων που κυβερνούν τη συλλογική μας μοίρα.
Ναρκισισμός που καθορίζει και την δραστηριότητα των πολιτιστικών φορέων και των μέσων ενημέρωσης με κριτήριο την αποτελεσματικότητα της διάδοσης. Ωστόσο, ο ρόλος του συγγραφέα δεν είναι να απεικονίζει το μοιραίο, ούτε να κάνει κηρύγματα σωστού δρόμου αλλά να θέτει τον αναγνώστη μπροστά σε ατομικές επιλογές, δηλαδή να του ξαναδώσει την ευθύνη της μοίρας του. Μια διαδικασία φαινομενικά παροχημένη κι ωστόσο η μόνη που αντιστέκεται στα αυτιστικά σύνδρομα της εποχής μας, επιτρέποντας στις μοίρες μας να διασταυρώνονται.
Σπάζοντας τη δομή αυτής της διήγησης σε τέσσερις διαφορετικές ιστορίες που λειτουργούν παράλληλα με μιαν αστυνομική πλοκή, εμπνέομαι κατά κάποιο τρόπο από τις μεταμορφώσεις που βλέπει και υφίσταται ο Γκιούλιβερ στη διάρκεια μιας ταξιδιωτικής περιπέτειας. Σημασία σ’ αυτό το βιβλίο δεν έχει τόσο η σχέση των μυθιστορηματικών προσώπων μεταξύ τους αλλά ο φωτισμός που η κάθε ιστορία δίνει στις άλλες.
H ζωή δεν είναι προγραμματισμένος μονόδρομος, είναι σύνθετη και αντιφατική, το μόνο που μπορεί να κάνει κανείς είναι να χαράζει τις γενικές κατευθύνσεις που θα του δώσουν την ευκαιρία να διαλέξει μπροστά στις στροφές που θα βρει στο δρόμο του.
Μοιάζει κάπως με χαμένη υπόθεση; Μα όλος ο πλούτος της ανθρωπότητας δεν είναι τίποτ’ άλλο απ’ ότι άφησαν αυτές οι χαμένες υποθέσεις πίσω τους!




Τηλεφωνική συνέντευξη στην Άννα Σταυράκη, Ελευθερία Λάρισας, 25.4.04 :


- Η περιρρέουσα ατμόσφαιρα της παρακμής που προβάλλει το πλοίο, είναι η Ελλάδα του σήμερα;

- Θα έλεγα ότι η Ελλάδα, σαν κουλτούρα εννοώ, είναι η χώρα που μοιάζει πιο πολύ με την Αμερική. Όχι με την έννοια των συγγραφέων της ή των καλλιτεχνών της, αλλά από το επίπεδο του πληθυσμού. Ο πληθυσμός μας άλλαξε πολύ γρήγορα τις φυσικές, κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες της ζωης του και δεν κατάφερε όλ' αυτά να τα οργανώσει μέσα στο μυαλό του και να τα συνδέσει με την ιστορία και τις αξίες του. Ξαφνικά ο λαός μας βρίσκεται στο τραγικό σημείο - δεν θέλω να πω μεγάλα λόγια αλλά έτσι είναι - της αποκτήνωσης, μια βαναυσότητα η οποία δεν είναι κακία αλλά καθαρή απώλεια πολιτισμού και ιστορικότητας.


- Με το βιβλίο σας θέλετε να χτυπήσετε αυτό το καμπανάκι;

Και βέβαια θα ήθελα οι Έλληνες να συνδεθούμε με την ιστορία μας, την οποία αγνοούμε. Δεν ξέρουν πολλοί ότι γύρω στα 1920 έγινε μια προσπάθεια ανόρθωσης των ελληνικών θεσμών. Δεν εννοώ από απόψεως νομοθεσίας, αλλά απ' ότι τότε δημιουργήθηκε η βιομηχανική αστική τάξη, το κομμουνιστικό κόμμα και όλ' αυτά. Ξαφνικά ο Έλληνας απέκτησε μια συνείδηση σύγχρονου κράτους. Πράγμα που στη συνέχεια σιγά-σιγά έσβησε μέσα στις περιπέτειες του εμφύλιου, και στο ότι δεν μπορέσαμε να τραβήξουμε τα διδάγματα μιας χαμένης επανάστασης ... Από κει και πέρα συνέβη κάτι τραγικό. Η αποκτηθείσα πείρα θα μπορούσε να ωφελήσει τον Έλληνα. Αντί όμως γι αυτό, έπεσε στην ηρωολογία θρησκευτικού μάλλον τύπου, δηλαδή έτεινε προς τη νοσταλγία ενός χαμένου παρελθόντος. Αντί να δει αυτό το παρελθόν, να το αναλύσει και να το κρίνει.



- Φοβόσαστε για το μέλλον, την εικόνα που θα έχει;

Όχι τόσο για την Ελλάδα αλλά για όλο τον κόσμο ναι. Η χώρα μας δεν διακινδυνεύει περισσότερο από την παγκόσμια κοινωνία. Τις αληθινές ελληνικές αξίες τις έχει χάσει εκτός από μερικές ψευτοεθνικές ή ψευτοθρησκευτικές. Ξέρετε, ο άνθρωπος όταν δεν έχει τίποτα κολλάει σε μύθους. Ο Έλληνας σταυροκοπιέται όχι γιατί πιστεύει, όχι γιατί τον απασχολεί το θέμα του Θεού, ούτε από θρησκευτικότητα. Ένα είδος συλλογικού παγανιστικού μιμιτισμού. Το τίμημα το πληρώνουμε και άγρια μαλιστα, γιατί αυτή στάση δε μας επιτρέπει να εξελιχθούμε, να αποκτήσουμε αξίες. Για να γίνουν αξίες τα δεδομένα μας, χρειάζεται εργασία, σκέψη, πληρώνει κανείς την επίγνωση. Δεν φτάνει να έχει διαβάσει Μάρξ ή Ευαγγέλιο. Δεν είναι τσιτάτο η επίγνωση.




απόσπασμα :


- Δεν έχει κανένα νόημα, στις γκαλερί δεν παρουσιάζουν τα έργα, εκθέτουν το ζωγράφο. Βλέπεις τη μούρη μου κρεμασμένη από ένα καρφί; Ο Αλκιβιάδης του προτείνει να του οργανώσει μια έκθεση. Για να φτάσει όμως σ' αυτή τη μορφή άρνησης -ή μισής άρνησης- ο Τζαννής έχει πρώτα περάσει από ένα μαίανδρο αποσπασματικών σκέψεων, κόβοντας βόλτες γύρω απ' το τραπέζι όπου τρώγανε την bisque de crevettes που τους είχε ετοιμάσει. Μεσ' απ' όλα αυτά τα ασύνδετα, βγήκε και η ιστορία του εκδοτικού οίκου για τον οποίο δούλευε στο Λονδίνο. "Με έστειλαν να κάνω μια έρευνα στο Λούβρο. Ήταν για το βιβλίο του Μπέρτραν Ράσελ... Είχα καιρό να βρεθώ στο Παρίσι και έμπλεξα... τελικά, είπα ότι δεν θα γυρίσω... τους στέλνω το υλικό και τους χαιρετισμούς μου... Ο Κουλεντιανός είχε αναλάβει τη διαρρύθμιση του σπιτιού κάποιου Ελβετού στο Καρετιέ Λατέν... Δούλεψα στο γιαπί... ήταν κάτι Ιταλοί... μπλέξαμε... σιγά σιγά βρέθηκα να δουλεύω στην αποχέτευση του Δήμου... ο ιταλός εργολάβος... Φαίνεται ότι μύριζα... στο δρόμο πέφτω πάνω στον Μπράιαν του εκδοτικού οίκου... Ho Tzannis! What are you dooing here? Ήταν έτοιμος να με φιλήσει, αλλά ξαφνικά έκανε ένα βήμα πίσω. But you stink! Του εξήγησα την καινούργια μου δουλειά. Με ρώτησε αν τρελλάθηκα. "Μα χριστιανέ μου, του λέω, εγώ εδώ ζω, γιατί να πεθάνω άοσμος στο Λονδίνο; Το 'βαλε στα πόδια..."
- Τι σχέση έχουν ΄'ολ' αυτά με την έκθεση που σου προτείνει ο Αλκιβιάδης;
- Σχέση; Είναι που τελικά όλα μας έρχονται στη μούρη, απαντάει σιβυλλικά. Ο Τζαννής οργανώνει την αντίστασή του.